In the Picture

Kees van Scherpenzeel is illustrator. Hij heeft heel wat (christelijke) kinderboeken geillustreerd, en is vooral bekend als 'huis-illustrator' van Hans Mijnders. Ook illustreerde hij de boeken van Suzanne Knegt en Albert ten Cate.

In januari 2010 verraste Kees ons met de mededeling dat hij een eind zet aan zijn illustratie-carriere, vanwege blijvende gezondheidsklachten. Een bericht dat we natuurlijk respecteren, maar dat we erg jammer vinden. Het is voor Kees een ingrijpende beslissing. Voor alle auteurs en uitgevers die genoten van zijn aantrekkelijk geillustreerde omslagen bij hun boeken is het heel erg jammer.

Alle reden om Kees van Scherpenzeel 'In the picture' te zetten.

Het is nogal een ingrijpend besluit. Heb je er lang mee rondgelopen om deze beslissing te nemen, of kon het gewoon niet anders.

Eerst maar even terug in de tijd. Zo’n veertien jaar geleden brak ik mijn pols. Voor ik weer kon tekenen heb ik veel moeten revalideren want ik had Post Traumatische Dystrofie in mijn arm gekregen. Een paar jaar later brak ik mijn grote teen: van hetzelfde laken een pak -weer PTD- en ik kreeg van de gemeente een gratis rolstoel. Een dag nadat ik vijftig werd overkwam mij, nog voordat ik het spandoek uit mijn voortuin kon weghalen, een beroerte. Er volgde weer revalidatie. Net nu ik weer enigszins beter dan een lamme eend kon lopen werd reuma geconstateerd. Veel ontstekingen en operaties volgden met als tragisch fysiek dieptepunt een operatie aan mijn ‘tekenhand’. Na een lange doorwaakte nacht heb ik toen besloten een punt achter mijn carrière te zetten.

Je hebt veel boekomslagen verzorgd en ik weet dat jouw omslagen door veel mensen als heel aantrekkelijk ervaren zijn. Heb je dat ook gemerkt? Kreeg je er reacties op?

Het feit dat uitgevers graag mij als illustrator wilden gaf me wel te denken… Verder is het over het algemeen toch zo dat schrijvers de blijken van waardering krijgen. Als illustrator mag je al blij zijn als onderaan een bespreking staat: Het boek is geïllustreerd door… Maar o wee, als het boek, volgens de criticaster, slecht is geïllustreerd, dan krijg je de volle laag. 

Ben je je er altijd van bewust geweest dat een aantrekkelijk omslag veel invloed heeft op de keuze van een boek?

Nee, maar gaandeweg kwam ik er wel achter. Een aantal uitgevers zouden hier ook eens rekening mee moeten houden. Waar ik me kwaad over kan maken is het feit dat in veel aanbiedingscatalogi wel prominent het omslag staat afgebeeld, maar de naam van de maker nergens is te bekennen.  

Ben je blij geweest met de samenwerking met Hans Mijnders? Hoe is dit contact ontstaan? 

In 1998 werd ik bezocht door Beppie de Rooij en Anthon Bel van uitgeverij Den Hertog met de vraag of ik voor de winnaar van een verhalenwedstrijd een omslag wilde maken, ene Hans Mijnders uit Ridderkerk. Nadat ik het manuscript van ‘Schuld’ had gelezen pakte ik het telefoonboek, zocht, en kreeg zijn broer aan de lijn die mij het goede nummer gaf. En de rest is historie.

Heb je wel ’s gehoord dat je illustraties naadloos pasten bij de verhalen van Hans? Met andere woorden, dat je de juiste ‘teken-snaar’ getroffen hebt met zijn boeken?

Terwijl het toch zeer afwijkende tekeningen zijn van wat er ‘normaal gesproken’ in kinderboeken staan.  In de boeken van Hans figureren meestal vier of meer hoofdpersonen en wordt er tussen de kinderen onderling veel gesproken. Bijna onbegonnen werk om te tekenen, dus dat vroeg om een oplossing. Na wat probeersels zijn deze tekeningen ontstaan.  In ‘Kits’ nummer 25 wordt door Jan Pieter (11) uit Arnemuiden over het boek ‘Start’, van Hans, gemeld: ‘Origineel? Ja, omdat er plaatjes in staan die niet in andere boeken staan…’. Kijk, daar word je nou als illustrator warm van.     

Hans Mijnders aan het woord...

Toen ik in 1999 mijn eerste boek schreef voor uitgeverij Den Hertog, was de vraag wie de illustraties zou verzorgen. De omslag is ten slotte het visiteplaatje van een boek. Er werden mij illustraties gestuurd van Kees van Scherpenzeel, een voor mij op dat moment onbekende illustrator. Ik was meteen enthousiast!
Vanaf dat moment hebben Kees en ik een uitstekend en vriendschappelijk contact. We bellen elkaar zeer regelmatig! Het leuke is dat Kees altijd voor iets origineels zorgt: een bijzondere achtergrond, een apart logo, een tekengrapje, opvallende letters… Ook is Kees een perfectionist. De plaats van de titel, etc… alles wordt exact aangegeven. Leuk is ook dat we altijd reageren op elkaar. Kees reageert op mijn manuscript, ik krijg altijd eerst een schets. Zo werken we optimaal samen. De Den Hertog-boeken zijn dan ook ‘onze’ boeken.
Het is de bedoeling dat in maart 2010 het 14e boek van mij verschijnt, dat door Kees is geïllustreerd. Opnieuw een schitterende omslag!
Ook de doelgroep (de kinderen) is altijd enorm enthousiast over zijn tekeningen. Tijdens gastlessen hoor ik opmerkingen als: ‘vrolijk’, ‘veel kleuren’, ‘écht getekend’ en ‘je krijgt als je de tekening ziet gelijk zin om te gaan lezen’. Je kunt je geen betere illustrator wensen!

Ik weet dat je dol bent op het tekenen van ‘natuur’. Vind je het ook niet jammer dat er zo weinig natuuronderwerpen in ‘onze’ kinderboeken voorkomen. Gelukkig begon Suzanne Knegt een paardenserie…’.

Van oorsprong ben ik natuur- en jachttekenaar. Maar daar is in ons land geen droog brood meer mee te verdienen als illustrator,  dus ben ik jaren geleden ook kinderboeken gaan illustreren. Er komen toch best wat dieren voorbij in kinderboeken hoor, zoals: honden, poezen en kippen; het kleine beestenspul. Maar, ik was maar wat blij toen Tineke Smith van De Banier mij belde met de vraag of ik een boek van Suzanne Knegt wilde illustreren. Bezorgd vroeg zij mij of ik wel pony’s kon tekenen want het was het eerste deel van een beoogde ponyserie. Gelukkig heb ik haar kunnen overtuigen en verschijnt binnenkort deel 3, ‘Spreekbeurt in het Gips’. Suzanne Knegt vertelt, desgevraagd, dat ze erg blij is met de samenwerking met Kees. 'Kees kan zo mooi tekenen. De kinderen kiezen een boek omdat de voorkant zo mooi is getekend door Kees. De dieren lijken net echt! Alsof je hun vacht echt kan voelen'.

Voor welke boeken van christelijke auteurs heb je boekomslagen gemaakt?

In totaal kom ik op zo'n  270 boeken. Van (in willekeurige volgorde) Ina de Vries-van der Lichte, Hans Mijnders, Suzanne Knegt, Corien Oranje, Aja van Golen, Dieuwke Winsemius, Ad van Gils, J.J. Duifhuizen-Meijers, Lena Visser-Oskam, Cornelis Lambregtse, Jan Willem Blijdorp, Sigmund Brouwer, Jos van Manen Pieters, Michael Phillips, C. Visser-Sluiter, Marian Schalk-Meijering, D.L. Harrison, Jetty Hage, Jan W. Klijn, Gerrit van Heerde, Julia Burgers-Drost, Albert ten Cate, Hanny van de Steeg-Stolk, J.F. van der Poel, Henny Thijssing-Boer, A. Vogelaar van Amersfoort en (vrijwel) alle Streekromanauteurs.   

Van welke opdracht heb je het meest genoten?

Deze vraag vind ik moeilijk te beantwoorden. Ik heb de afgelopen dertig jaar op zoveel verschillende gebieden gewerkt; zoveel uiteenlopende opdrachten gehad... Maar, waar ik altijd het meest van geniet zijn de contacten met schrijvers. Dat je met een schrijver, nadat hij of zij de eerste versie van een manuscript af heeft, al pratend en schetsend naar het eindproduct toewerkt, heerlijk. Of soms alleen maar, na het zien van een proef van het omslag, via een waarderende e-mail of kaartje. Het is alleen jammer dat het zo weinig voorkomt…

Kees van Scherpenzeel / voor een reactie aan Kees: keesvanscherpenzeel@wanadoo.nl

WCK / Annemarie Prins